सेलेनियम

34
Se
समूह
16
आवर्त
4
ब्लॉक
p
प्रोटॉन
इलेक्ट्रॉन्स
न्यूट्रॉन
34
34
45
सामान्य गुण
परमाणु संख्या
34
परमाणु भार
78.96
द्रव्यमान संख्या
79
श्रेणी
अन्य अधातुएँ
रंग
सलेटी
रेडियोधर्मी
नहीं
ग्रीक शब्द Selene, चंद्रमा से
क्रिस्टल की संरचना
सरल मोनोक्लिनिक
इतिहास
सेलेनियम को पहली बार लगभग 1300 ईस्वी में रसायनशास्त्री अर्नोल्ड ऑफ विलानोवा ने देखा था।

सेलेनियम की खोज 1817 में येंस जैकब बर्जेलियस और जोहान गॉटलीब गान ने की जिन्होंने नए तत्व की पहले से ज्ञात टेल्यूरियम से समानता देखी।

1873 में, विलॉघबी स्मिथ ने पाया कि ग्रे सेलेनियम का विद्युत प्रतिरोध परिवेश प्रकाश पर निर्भर था।
इलेक्ट्रॉन प्रति शेल
2, 8, 18, 6
इलेक्ट्रॉन कॉन्फिगरेशन
[Ar] 3d10 4s2 4p4
Se
जानवरों में सेलेनियम की कमी से धीमी वृद्धि हो सकती है
भौतिक गुण
अवस्था
ठोस
घनत्व
4.809 g/cm3
गलनांक
494.15 K | 221 °C | 429.8 °F
क्वथनांक
958.15 K | 685 °C | 1265 °F
विलय ऊष्मा
5.4 कि.जूल/मोल
वाष्पीकरण ऊष्मा
26 कि.जूल/मोल
विशिष्ट ऊष्मा क्षमता
0.321 जूल/ग्राम•केल्विन
पृथ्वी की पपड़ी में प्रचुरता
5×10-6%
ब्रह्मांड में प्रचुरता
3×10-6%
अतिशुद्ध
चित्र साभार: Images-of-elements
अतिशुद्ध काला, अनाकार सेलेनियम
सी ए एस संख्या
7782-49-2
PubChem सी.आई.डी. संख्या
6326970
परमाण्विक गुण
परमाणु का त्रिज्या
120 pm
संयोजी त्रिज्या
120 pm
इलेक्ट्रोनेगेटिविटी
2.55 (पाइलिंग पैमाना)
आयनीकरण ऊर्जाएं
9.7524 eV
परमाणु आयतन
16.45 से.मी./मोल
तापीय चालकता
0.0204 W/cm·K
ऑक्सीकरण स्थितियां
-2, 2, 4, 6
उपयोग
सेलेनियम का उपयोग कांच उद्योग में कांच को रंगहीन करने और लाल रंग के कांच और एनामेल बनाने के लिए किया जाता है।

इसका उपयोग कई रासायनिक प्रतिक्रियाओं में उत्प्रेरक के रूप में किया जाता है।

इसका उपयोग फोटोग्राफिक टोनर के रूप में और स्टेनलेस स्टील में योजक के रूप में भी किया जाता है।

सेलेनियम सल्फाइड का उपयोग रूसी-विरोधी शैम्पू में किया जाता है।
सेलेनियम के कई यौगिक, जैसे सेलेनेट और सेलेनाइट, अत्यधिक विषाक्त हैं
समस्थानिक
स्थिर आइसोटोप
74Se, 76Se, 77Se, 78Se, 80Se
अस्थिर समस्थानिक
65Se, 66Se, 67Se, 68Se, 69Se, 70Se, 71Se, 72Se, 73Se, 75Se, 79Se, 81Se, 82Se, 83Se, 84Se, 85Se, 86Se, 87Se, 88Se, 89Se, 90Se, 91Se, 92Se, 93Se, 94Se